De 37 Kamerleden van de PVV-fractie in de Tweede Kamer werken sinds de verkiezingsoverwinning onder strakke interne regie: de partijleiding bewaakt het politieke profiel van de partij streng. Dat heeft gevolgen voor de speelruimte die PVV-Kamerleden krijgen in hun parlementaire werk.
Dat blijkt uit gesprekken die Nieuwsuur de afgelopen weken voerde met 17 PVV’ers van de Tweede Kamerfractie. Zij spraken op voorwaarde van anonimiteit. Praten met de pers wordt hen door de partijtop verboden.
De focus van de PVV ligt op het eigen politieke profiel. De kiezer moet begrijpen dat de PVV principieel is, ondanks dat dit kan botsen met de bestuurlijke realiteit waar niet altijd alles kan, horen we van PVV’ers. Zo werden het afgelopen jaar verschillende PVV-bewindspersonen door de eigen fractie onder vuur genomen. Daar gaat een bewuste strategie achter schuil.
Zo viel Willem Boutkan (PVV), met onder meer Milieu in zijn portefeuille, PVV-staatssecretaris Chris Jansen aan in een debat over regels voor gerecyclede bekertjes. “Ik kan er met mijn pet niet bij dat u willens en wetens een bedrijf kapot aan het maken bent”, zei hij tegen Jansen. Boutkan wilde voor bedrijven een vrijstelling voor de Europese recycle-verplichtingen, net als ziekenhuizen. René Claassen (PVV), met de portefeuille Zorg, nam op zijn beurt PVV-bewindspersoon Fleur Agema onder vuur. Tijdens de verkiezingscampagne deed Wilders de belofte dat het Zuyderland Ziekenhuis in Heerlen open zou blijven. Maar Agema komt als minister van Volksgezondheid tot de conclusie dat ze het ziekenhuis niet kan openhouden. Begrip van haar eigen partij krijgt ze niet. “Ik vraag de minister er hele grote druk op te zetten en spreekwoordelijk te zeggen: ik zet ze het mes op de keel”, zegt Claassen in debat met Agema.
‘Geert, zo kan het niet langer’
Als een PVV-bewindspersoon met een plan komt dat indruist tegen de partijpolitiek, staan we “met de rug tegen de muur”, zeggen verschillende PVV’ers. “Dus vechten we terug.” Van Wilders – in de gesprekken ‘chef strategie’ genoemd – krijgen Kamerleden een bandbreedte voor een aanval op een PVV-bewindspersoon.
Deze werkwijze loopt soms tegen grenzen aan. Zo moest PVV-Kamerlid Jeremy Mooiman onlangs een huurverhoging verdedigen, terwijl zijn partij een huurverlaging had beloofd. En PVV-minister Ingrid Coenradie van Justitie kreeg een hoogoplopende ruzie met Wilders over haar plannen voor het personeelstekort in gevangenissen. Wilders dreigde met haar ontslag.
De PVV wordt gezien als een betrouwbare coalitiepartner, omdat de partij zich strak houdt aan het Hoofdlijnenakkoord. Toch blijft de PVV een gesloten partij, zelfs voor de coalitie-Kamerleden.
De eerste maanden na de verkiezingswinst kunnen zij hun PVV-collega’s maar moeilijk benaderen. Politieke afstemming die past bij de nieuwe rol als regeringsfractie – is daarom beperkt. Nicolien van Vroonhoven, de nummer twee op de lijst van NSC, kan de weken na de verkiezingen niet in contact komen met haar evenknie-Kamerlid Fleur Agema.
Coalitiepartijen hebben Wilders daarop aangesproken, vertellen betrokkenen. Dat gebeurde tijdens de begrotingsonderhandelingen eind augustus vorig jaar. Het kabinet is dan al twee maanden bezig. “Geert, zo kan het niet langer”, zou er zijn gemaand. Wilders accepteerde de kritiek. Het contact met collega’s is sindsdien verbeterd, al blijft de interactie volgens de andere partijen beperkt.
Omgang met de pers
Verantwoording afleggen over hun werk tegenover journalisten ligt voor de PVV gevoelig, vertellen PVV’ers. “Als iemand mij ziet praten met jou of ik geef je een hand, dan gaat mijn naam rond in de fractie.”
De PVV-leiding bestaat naast Geert Wilders uit Léon de Jong en Edgar Mulder. Zij instrueren de fractie aanhoudend over omgang met de pers. Eerder deze maand stuurde De Jong nog een bericht aan de fractie over contact met de pers. “Dat zijn interne fractie-aangelegenheden waarover we geen mededelingen doen. Heel normaal. Dank jullie wel voor de medewerking”, schreef hij. Tijdens fractievergaderingen is het een terugkerende instructie.
De PVV heeft één woordvoerder, een voormalig fractievoorzitter van Lelystad. Ter vergelijking: de VVD heeft er vijf, GroenLinks-PvdA zes. De PVV-woordvoerder, zonder ervaring in woordvoering, kreeg bij zijn aantreden de strakke opdracht van Wilders om de pers “af te houden en onderhouden”. In de praktijk betekent dit dat hij voor journalisten nauwelijks bereikbaar is. De woordvoerder is ook niet aanwezig bij fractievergaderingen.
Telefoons verboden
Bij die vergaderingen zijn telefoons verboden, vertellen PVV’ers, uit angst dat telefoons worden afgeluisterd. Bij andere partijen zijn telefoons wel welkom, blijkt na een rondgang.
In vergelijking met andere partijen duren de PVV-vergaderingen ook korter, een uur. De BBB vergadert twee uur en NSC nog langer. “We zijn het gewoon snel eens, mooi toch?”, is de verklaring.
Ideologische discussies over speerpunten van de partij, zoals migratie of islam, zijn ongebruikelijk. Dat ervaart de fractie niet als belemmerend. “We zijn gewoon een groep met gelijkgestemden”, verklaart een PVV-Kamerlid. Als Nieuwsuur tijdens de gesprekken met de PVV’ers het onderwerp islam of migratie inbrengt, blijkt niemand op het onderwerp in te willen gaan. Ook niet anoniem. Het is “niet mijn portefeuille”, horen we dan. Ze verwijzen door naar Wilders.
Inperking portefeuilles
De PVV had na de verkiezingszege moeite met het vinden van Kamerleden. Lokale politici werden plots volksvertegenwoordiger. Van een aantal is de portefeuille gedurende het parlementaire jaar veranderd of ingeperkt. Husselen met portefeuilles moest omdat de PVV bewindslieden leverde, zo is de verklaring. Maar er is ook een andere reden, zo begrijpen we na gesprekken: er bestaan twijfels of sommigen de zwaarte van het Kamerlidmaatschap wel aankunnen.
Zo begon Eric Esser op de portefeuille Arbeidsmarkt en Sociale Zaken, maar gaat nu over de Participatiewet. Reinder Blaauw begon op Hoger Onderwijs en Wetenschap, maar kreeg later Herdenkingen, Oorlogsgetroffenen en Sport. Vincent van den Born begon op Pensioenen, maar werd ‘PVV-liaison’, een contactpersoon voor de lokale PVV-fracties.
Van den Born had als opdracht om de aanstaande lokale verkiezingen voor te bereiden, “maar daar is weinig van terechtgekomen”. Inmiddels heeft Wilders ook die taak bij andere Kamerleden neergelegd, zo bevestigen PVV-Kamerleden.
We keken ook naar data over drie aspecten van het Kamerwerk: het voorbereidende onderzoek naar wetsvoorstellen, moties en amendementen die Kamerleden indienen:
