Aan de vooravond van de VN-jaarvergadering in New York lopen de spanningen op rond het Internationaal Strafhof (ICC). Trump dreigt met nieuwe sancties die het hof plat kunnen leggen. Vanuit de Tweede Kamer klinkt steeds luider de roep om de tanden te laten zien aan de VS.
Premier Jetten en BuZa-minister Berendsen zijn aanwezig in New York. Kunnen zij nog iets doen om Trump op andere gedachten te brengen? En hoe stevig kunnen en willen ze het diplomatieke spel spelen?
De vrees is dat de Amerikaanse president het VN-podium morgen pakt om opnieuw sancties aan te kondigen tegen het ICC. D66 en Pro vinden dat het Westen dat niet kan accepteren en vinden dat onze regering pal voor het hof moet gaan staan. Ze willen dat er Europese regelgeving komt die bedrijven en instanties verplicht de Amerikaanse sancties te negeren.
De Trump-regering is boos op het hof vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu en een onderzoek naar Amerikaanse militairen in Afghanistan. Daarom werden eerder al rechters en aanklagers van het hof gesanctioneerd. De gevolgen zijn groot: zij kunnen nauwelijks nog basistaken uitvoeren, “laat staan zoeken naar gerechtigheid voor slachtoffers van oorlogsmisdaden of genocide”.
‘Kabinet is superslap’
Het Strafhof zetelt in Den Haag. Juist daarom zou de Nederlandse regering zich ervoor moeten inzetten dat de medewerkers vrijuit kunnen werken, vinden Pro en coalitiepartij D66. Kamerlid Kati Piri van Pro vindt dat het kabinet zich tot nu toe “superslap” opstelt. “We hebben zelfs in onze grondwet staan dat we ons inzetten voor internationaal recht.”
De huidige Amerikaanse sancties treffen vooral individuele medewerkers van het ICC. Als er nog meer komen, zijn die gericht tegen het instituut als geheel en wordt het “de facto buiten werking gezet”, zegt Piri. Personeel zou geen gebruik meer kunnen maken van Amerikaanse software die nodig is voor bijvoorbeeld mailen en banktransacties. “Er zal nog een gebouw staan, maar ik vermoed dat daar gewoon niks meer kan.”
Contrasancties versus ‘stille diplomatie’
In april stemde een meerderheid van de Tweede Kamer voor een motie die oproept tot zogenoemde ‘blocking statute’. Dat zijn sancties tegen de Amerikaanse sancties die maken dat bedrijven zich niet mogen houden aan de door Trump opgelegde anti-ICC-maatregelen. Maar vooralsnog zijn die ‘anti-sanctie-sancties’ nog niet in werking gesteld.
Minister Berendsen (CDA) van Buitenlandse Zaken antwoordde begin deze maand op Kamervragen dat zijn kabinet vooral inzet op stille diplomatie achter de schermen. De vraag is of dat werkt: Amerikaanse regeringsbronnen vertellen Reuters en The Wall Street Journal dat er nieuwe sancties tegen het ICC aan komen.
Mogelijk kondigt Trump die morgen aan op de VN-bijeenkomst. Al zijn de nieuwste geluiden dat ze pas volgende week worden aangekondigd. “Het laat zien dat de aanpak met fluwelen handschoenen geen vruchten afwerpt”, zegt D66-Kamerlid Hanneke van der Werf.
Nederland kan de ‘anti-sanctie-sancties’ niet in z’n eentje afkondigen, daarvoor is een meerderheid in de EU nodig. België en Spanje zijn voor, maar verder bleef het vanuit Europa redelijk stil. Juist daarom moet Nederland als gastland van het hof nu het voortouw nemen, vindt Van der Werf: “Als wij hierin niet voorop gaan lopen, gaan ook anderen er niet aan trekken.”
Het is geen geheim dat de VS een einde wil maken aan het ICC. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio had al eerder aangekondigd het Strafhof “steen voor steen af te breken”. Ook zette Trump NAVO-bondgenoten onder druk om zich terug te trekken uit het Strafhof.
Niet alleen in de Tweede Kamer leiden de Amerikaanse sancties tot zorgen, ook op lokaal niveau: burgemeester Van Zanen van Den Haag zegt dat hij de ongeveer negenhonderd ICC-medewerkers “niet in de kou” zal laten staan. “Er zijn nu al rechters en medewerkers in onze stad die door hun werk niet hun normale leven kunnen leiden. Daar kunnen we niet voor wegkijken.”
Politiek verslaggever Nynke de Zoeten:
Het was Nederland al langer duidelijk dat er iets aan zat te komen. Dat heeft Amerika ook één-op-één duidelijk gemaakt. Nederland hoopt nu nog de sancties te kunnen verzachten, maar de kans is klein dat extra sancties nog worden afgewend.
Tot nu toe is het Nederlandse kabinet redelijk voorzichtig op dit onderwerp omdat ze de Amerikanen niet bozer willen maken dan ze al zijn. De ‘blocking statute’ – oftewel ‘anti-sanctie-sancties’ – worden gezien als paardenmiddel. Er is de vrees dat als Europa deze middelen inzet, er weer éxtra sancties vanuit de VS worden komen. En zo zou het alleen maar verder escaleren, is de vrees van het kabinet tot nu toe.
