Het kabinet kan nog steeds niet kiezen tussen links en rechts en dus zet de oppositie het kabinet onder druk. JA21, SGP en BBB leggen eisen op tafel in ruil voor steun aan het belastingplan van het kabinet. De belangrijkste eisen gaan over migratie, stikstof en belastingen.
Wat wil het nieuwe verbond precies en zijn de eisen haalbaar?
Migratie
In tegenstelling tot het vorige kabinet wil het kabinet-Jetten de spreidingswet, waardoor asielzoekers evenrediger over gemeenten worden verdeeld, in stand houden. JA21, SGP en BBB vinden dat die wet niet moet worden gehandhaafd: gemeenten moeten een azc of opvang kunnen weigeren.
Ook willen de partijen dat de tijdelijke status van gevluchte Syriërs versneld wordt wordt herbeoordeeld, zodat ze kunnen worden teruggestuurd. En ze willen op korte termijn “concrete stappen” zien over het opvangen van asielzoekers buiten Europa, zodat die daar de procedure kunnen afwachten.
“Praktisch lijken veel dingen die hier staan onuitvoerbaar”, zegt universitair hoofddocent migratierecht Mark Klaassen (Universiteit Leiden) over het voorstel van de partijen. “De IND zit al op een grote berg aanvragen en is op dit moment helemaal niet in staat om actief Syriërs te herbeoordelen. Dan moeten ze de hele procedure van die mensen opnieuw doen.”
Niet handhaven op de spreidingswet is in principe mogelijk, zegt Klaassen. “Maar dat zal het draagvlak voor gemeenten om de spreidingswet uit te voeren ondermijnen. De minister hóeft geen bestuursdwang toe te passen, maar helemaal niet beschikken over dat middel, zal ervoor zorgen dat de bereidheid van gemeenten om te voldoen aan de verplichting minder wordt.”
Inzetten op het afwachten van de asielprocedure in het buitenland is al kabinetsbeleid, voegt Klaassen toe. “Of dat plan slaagt, hangt af van de medewerking van de landen buiten Europa.”
Stikstof
Het kabinet wil dat de landbouwsector in 2035 42 tot 46 procent minder stikstof uitstoot ten opzichte van 2019. Dat betekent onder andere dat melkveehouders niet meer dan 2,6 koeien per hectare kunnen houden. JA21, SGP en BBB willen deze maatregel schrappen. Ook willen de partijen de rekenkundige ondergrens – die gaat over hoeveel stikstof er in de natuur terecht mag komen – verhogen naar 1 mol. Dat is 200 keer hoger dan de huidige ondergrens.
“Ik neem aan dat deze partijen de stikstofdoelen onderschrijven, zodat het land van het slot kan”, zegt Jan-Willem Erisman, hoogleraar milieu en duurzaamheid (Universiteit Leiden). “Maar ze halen elementen uit het plan zonder met een alternatief te komen. Met deze voorstellen komen we niet uit de stikstofcrisis.”
Belastingen
De partijen willen af van de “vrijheidsbijdrage”, de extra belasting voor burgers om de investeringen in defensie te kunnen betalen. Daarnaast willen ze lastenverlichting voor het midden- en kleinbedrijf in Nederland (MKB) en ze willen de belastingkloof tussen één- en tweeverdieners aanpakken. De partijen lichten niet toe waar het geld vandaan moet komen.
“Wat in deze brief staat, is niet concreet genoeg”, zegt Bas Jacobs, hoogleraar economie en overheidsfinanciën (Vrije Universiteit). “Het rechttrekken van de belastingdruk voor één- en tweeverdieners gaat over vele miljarden. De vrijheidsbijdrage kan ook over een X aantal miljard gaan. Lastenverlichting voor ondernemers in het mkb: honderden miljoenen, zo niet ook miljarden.”
In algemene zin stelt de hoogleraar dat de partijen alleen maar bezig zijn met het bedienen van de eigen achterban. “Niemand voelt zich verantwoordelijk voor het collectief, voor de schatkist. Dat is een probleem aan het worden en dat kun je alleen oplossen door ook pijn te durven nemen, en niet alleen maar te vragen.”
