Het wantrouwen binnen de kabinetsploeg neemt toe. Dat blijkt uit gesprekken die Nieuwsuur voerde met ruim twintig betrokkenen in en rond het kabinet.
Niet alleen over asielminister Marjolein Faber van de PVV groeit de ergernis, ook richting stikstofminister Femke Wiersma (BBB) klinken harde verwijten. Bovendien wordt VVD-minister Eelco Heinen van Financiën beticht van partijdigheid.
Dat het niet botert tussen de coalitieleiders van PVV, VVD, NSC en BBB is geen geheim. Al sinds de kabinetsformatie maken de fractievoorzitters Geert Wilders, Dilan Yesilgöz, Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas geregeld openlijk ruzie. Toch slaagde premier Dick Schoof er lange tijd in eenheid in zijn kabinetsploeg te smeden. Tot begin maart.
Wantrouwen
Nieuwsuur sprak de afgelopen weken op basis van anonimiteit met direct betrokkenen, inclusief een groot aantal bewindspersonen, van alle coalitiepartijen. Zij schetsen het beeld van een kabinet dat ondanks politieke relletjes nog overeind staat, maar steeds meer piept en kraakt. Het wantrouwen tussen de partijleiders slaat over op de ministersploeg, erkennen de bewindspersonen.
Al langere tijd wordt asielminister Faber als “zwakste schakel” gezien. Ze zou te weinig doen om nieuwe asielwetten door het parlement te loodsen. “Er wordt haar elke keer uitgelegd hoe ze iets moet aanpakken, maar ze snapt het niet”, zegt een collega-minister. Een ander zegt “met kromme tenen” naar haar te luisteren in de wekelijkse ministerraad.
Onbuigzaamheid Faber
Haar weigering om lintjes uit te delen aan vijf vrijwilligers van het COA leidt tot extra onbegrip, ook bij meerdere PVV-bewindspersonen. “Dit is een hele gekke situatie”, zegt een minister. Haar onbuigzaamheid brengt het kabinet in problemen: Faber doet te weinig om Kamerleden aan haar kant te krijgen voor de asielwetten, is de gedeelde opvatting. “Achteroverleunen en wachten op de druk van Geert (Wilders, red.), dat is onvoldoende”, zegt een collega.
Niet alleen Faber schiet tekort in ‘politiek sonderen’: informeel overleggen en afstemmen met Kamerleden en anderen om voorstellen erdoor te krijgen. Sommige ministers schrikken bij de start van dit kabinet van het totale gebrek aan politieke kennis. “Ik was verbaasd dat ook bij BBB en PVV geen idee bestond hoe je politiek zaken voor elkaar moest krijgen”, klinkt het.
Premier Schoof houdt de moed er dan nog in. Samen met zijn vriendin Loes investeert hij in teambuilding: zelfs de partners van bewindslieden overleggen in een eigen WhatsApp-groep over de kledingkeuze voor Prinsjesdag. Ook volgen ze een kookworkshop en spelen ze een memoryspel waarbij plaatjes van bewindspersonen met die van partners gematcht moeten worden.
Sfeer ‘verzuurd’
Maar sinds een maand is de sfeer in de kabinetsploeg “verzuurd”, stelt een minister. Het kantelpunt is begin maart, als Schoof op eigen houtje ná overleg met het ministerie van Financiën van VVD’er Heinen 3,5 miljard euro aan extra geld regelt voor Oekraïne. Dat zet kwaad bloed bij de vicepremiers van PVV, BBB en NSC, die vooraf niet over de hoogte van het geldbedrag zijn geraadpleegd.
“Dit heeft echt zijn sporen achtergelaten”, zegt een minister. Een bewindspersoon noemt het “lelijk dat het zo is ontspoord”. “Onhandig en totaal onnodig”, zegt een ander. Meerdere ministers vermoeden een één-tweetje tussen de partijloze Schoof en de VVD. Een VVD-minister erkent dat “relaties moeten worden hersteld”.
Niet alleen is achterdocht ontstaan richting Schoof, ook Heinen wordt niet door iedereen meer gezien als onafhankelijke minister van Financiën. En dat bemoeilijkt mogelijk de onderhandelingen over de Voorjaarsnota, de komende weken.
Coalitiepartijen hebben lange wensenlijstjes, terwijl Heinen zich zuinig opstelt. “Hij gaf zomaar 3,5 miljard weg en ik moet over elk miljoen met hem onderhandelen”, zegt een gefrustreerde minister. Een collega beaamt: “Heinen heeft de schijn tegen.”
Stikstof
Ook in het stikstofdossier zijn de verhoudingen binnen het kabinet ernstig verslechterd. Een ministeriële commissie moet binnenkort met een oplossing voor de stikstofcrisis komen. BBB-landbouwminister Wiersma geeft half februari een interview aan De Telegraaf, met een stikstofplan dat volgens haar coalitiegenoten nog lang niet rijp is. Ze wordt in het kabinet stevig toegesproken.
Daar blijft het niet bij. Een collega-minister beticht haar ervan ambtelijke stukken achter te houden, tot op de dag van vandaag: “Femke pleegt obstructie, ze houdt stikstofmaatregelen achter. Daardoor gaat waardevolle tijd verloren.” Het zou gaan om mogelijke maatregelen, zoals het uitkopen van boeren, die Wiersma weigert op tafel te leggen in de stikstofcommissie.
De achterdocht en ergernis maken dat de ploeg van Schoof minder toekomt aan regeren, zo klinkt het in het kabinet. “Niemand wil pijn voor elkaar nemen”, zegt een bewindspersoon. Iemand anders stelt: “Iedereen houdt de kaarten tegen de borst, en gunt elkaar weinig. Het lijkt wel of we met een permanente formatie bezig zijn.”
