De nieuwe coalitie doet verschillende grote beloftes waarvan het niet zeker is of ze kunnen worden waargemaakt. Dat is een risico, omdat het vertrouwen van burgers in de politiek sowieso al laag is.
Dat schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau in een analyse van de plannen van D66, VVD en CDA. Voorbeelden zijn de voornemens op het gebied van zorg en migratie.
Preventie
In de zorg wil de coalitie de gevolgen van de verhoging van het eigen risico verzachten door in te zetten op preventie, onder het motto ‘voorkomen is beter dan genezen’. Er komt meer aandacht voor de gezondheid van kinderen, voor het stimuleren van bewegen en voor het financieel aantrekkelijk maken van gezonde keuzes.
Hoewel dat “op op lange termijn effectief kan zijn, biedt het beperkt antwoord op problemen die zich in het hier en nu voordoen”, waarschuwt het SCP. Bij die dringende actuele problemen gaat het vooral om de vergrijzing, die de vraag naar zorg in hoog tempo laat toenemen.
Niet reëel
Ook de ambitie om het aantal asielzoekers te verminderen, via onder andere de invoering van de ‘Asielnoodmaatregelenwet’ van het vorige kabinet, is volgens het SCP op korte termijn niet reëel. En het blijft onduidelijk hoe de belofte gaat worden waargemaakt om laagbetaalde arbeidsmigratie terug te dringen.
Het SCP deed in de aanloop naar de verkiezingen van november al een oproep aan politieke partijen om scherpe keuzes te maken en geen onrealistische beloftes te doen, juist vanwege dat kwetsbare vertrouwen van burgers. Het planbureau vroeg daarbij heel helder en eerlijk uit te leggen wat haalbaar is en wat niet.
Duidelijke ambitie
Positief in het coalitieakkoord vindt SCP-directeur Karen van Oudenhoven “de duidelijke ambitie om grote maatschappelijke opgaven aan te pakken”. Er komt extra geld voor veiligheid, woningbouw, economie en onderwijs. Daarmee komt het minderheidskabinet tegemoet aan zorgen van burgers, ziet Van Oudenhoven.
Daar staat tegenover dat het twijfelachtig is of kwetsbare groepen door het minderheidskabinet voldoende worden beschermd. “Vooral maatregelen rond zorg, sociale zekerheid en langer doorwerken kunnen ongelijkheid vergroten”, stelt de SCP-directeur. Concreet gaat bijvoorbeeld de AOW-leeftijd voor iedere Nederlander omhoog, zonder dat al duidelijk is wat er moet gebeuren met mensen met een zwaar beroep, voor wie lang doorwerken lastig is.
Vrijdag kwamen de rekenmeesters van het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving al met hun doorrekeningen van alle plannen. Daaruit bleek dat de lagere inkomens in koopkracht achterblijven. En dat op het vlak van klimaat en stikstof worden wel kleine stappen gezet, maar niet genoeg om de doelen te halen.
