De constructie rond de miljoenensubsidie van het ministerie van Economische Zaken (EZ) aan digitaal platform ECP wordt toch aangepast. Dat schrijft staatssecretaris Willemijn Aerdts (D66) aan het parlement. De subsidie kwam in opspraak na onderzoek van Nieuwsuur.
Daaruit bleek dat stichting ECP met een aanzienlijk deel van het geld al jaren personeel inhuurt bij de bv van de eigen stichtingsdirecteuren. Aanbestedingsregels bleken niet te worden gevolgd, en wat de subsidie-activiteiten opleveren, bleef onduidelijk.
Stichting ECP beschrijft zichzelf als “verbinder” in het digitale domein. De stichting organiseert netwerkborrels en vergaderingen over thema’s als kunstmatige intelligentie. Prins Willem-Alexander zat in de Raad van Advies.
Voorzitter van de stichting is Eppo van Nispen tot Sevenaer. Hij erkende eerder dat er sprake was van schijn van belangenverstrengeling, maar vond dit niet problematisch. Er zou een “Chinese muur” – een strikte scheiding – tussen de stichting en de bv staan.
‘Onzorgvuldige besteding’
Aanvankelijk zag ook het ministerie geen probleem. EZ prees de stichting voor haar “unieke platformfunctie”, zei dat alles transparant verliep en de tarieven van de bv “marktconform” waren. Ook toen onderzoeksbureau KWINK in 2023, in opdracht van het ministerie, een kritische evaluatie schreef, bleef de werkwijze ongewijzigd.
KWINK constateerde dat sprake is van een “langdurige” relatie tussen EZ en ECP en dat het risico bestond “dat de ruimte om kritisch te zijn, klein is”.
Nu schrijft staatssecretaris Aerdts dat meerdere Kamerfracties hun zorgen hebben geuit en dat zij die “ziet”. De bewindsvrouwe wijst daarbij ook op “mogelijke (schijn van) belangenverstrengeling” en kondigt aan dat de bestuurders van de bv zullen stoppen als directeur bij de stichting. ECP-voorzitter Van Nispen laat Nieuwsuur weten dat de directeuren ook geen andere rol gaan vervullen bij ECP.
Governance & Finance expert Kees Cools zegt: “Het was al die tijd absoluut niet in de haak, maar EZ zei dat er weinig of niets aan de hand was. En nu, na journalistieke en politieke aandacht, gaat de boel ineens zwaar op de schop. De vraag is: waarom is dit al die tijd getolereerd, deze lichtzinnige en zeer onzorgvuldige besteding van publieke middelen? Wat zegt dat over de cultuur en scherpte van dit ministerie?”
EZ meldt het parlement ook dat stichting ECP het contract met LunaVia BV zal beëindigen en nieuwe opdrachten vaker gaat aanbesteden. Op die manier kunnen verschillende bedrijven intekenen. Tot nu gunde ECP de opdracht voor personeelsinhuur ieder jaar aan LunaVia BV.
De afgelopen jaren ging het jaarlijks om een bedrag van zo’n 5,5 miljoen euro. Wel schrijft de staatssecretaris dat LunaVia BV, die jarenlange ervaring heeft met ECP, zich óók kan blijven inschrijven.
Parlement onjuist geïnformeerd
Na vragen van Nieuwsuur bleek dat het ministerie de Tweede en Eerste Kamer jarenlang niet vooraf had geïnformeerd over de subsidie aan ECP, terwijl dat wel moet. De subsidie stond ook niet in begrotingen vermeld. Volgens hoogleraar Bestuursrecht Jacobine van den Brink was er zelfs geen wettelijke basis voor. Het parlement had er weinig zicht op.
Aanvankelijk wilde het ministerie de subsidievorm niet wijzigen. Nu zegt EZ toch een andere “optie” te willen “uitwerken”.
De kwestie leidde er ondertussen ook toe dat het ministerie een onderzoek instelde of bij meer subsidies was nagelaten het parlement te informeren. Dat bleek het geval: EZ heeft dit bij minstens zeventien subsidietrajecten niet naar behoren gedaan. Het ging in totaal om een bedrag van ruim 200 miljoen aan belastinggeld.
Zeven ton subsidiegeld ging bijvoorbeeld naar onder meer “maatschappelijke dialoog workshops” en een “tentoonstelling verduurzaming industrie”, zonder dat de Kamers daarover vooraf werden ingelicht. Ruim twee ton ging naar een “conferentie” die zich erop richt om positieve ontwikkelingen in Nederland te belichten.
Bekijk hieronder hoe we onderzoek deden naar de (schijn van) belangenverstrengeling bij ECP:
