Het ministerie van Economische Zaken (EZ) heeft de afgelopen jaren bij minstens zeventien subsidietrajecten nagelaten het parlement vooraf volledig of überhaupt te informeren. Terwijl dat wel had gemoeten, schrijft het ministerie in een brief. Het gaat om ruim 200 miljoen aan belastinggeld.
De Kamer, die vooraf moet kunnen beoordelen of een subsidie terecht is, vroeg om opheldering nadat Nieuwsuur begin dit jaar onthulde dat digitaliseringsplatform ECP jarenlang miljoenen aan subsidie ontving zonder dat de Eerste en Tweede Kamer daarover vooraf waren geïnformeerd. Daarbij bleek een groot deel van het subsidiegeld te zijn terechtgekomen bij een bedrijf dat in handen is van de stichtingsdirecteuren. Deskundigen spraken van belangenverstrengeling.
Maatwerk
Naar aanleiding van die publicatie informeerde EZ het parlement dat jarenlang was nagelaten juiste informatie te verstrekken over de subsidiëring aan ECP. Het departement stelde een onderzoek in of dit bij meer subsidieprojecten het geval was.
Bij zeventien nog lopende “incidentele” subsidies zijn beide Kamers of alleen de Eerste Kamer niet geïnformeerd. Het gaat om zogeheten ‘maatwerkfinanciering’, waarbij het ministerie het geld niet via een gewone open regeling verdeelt, maar gericht geld geeft aan één partij.
Hoogleraar bestuursrecht aan de universiteit van Amsterdam, Jacobine van den Brink, noemt het een bijzondere terminologie. “Maatwerksubsidie met een incidenteel karakter. Wat is er incidenteel als je jaar op jaar hetzelfde subsidieert?”, zegt ze. “De hoofdregel is dat subsidies democratisch gelegitimeerd moeten zijn. En dat de Tweede Kamer er dus vooraf iets over te zeggen heeft. Als je het onder de tafel regelt, is er geen zicht meer op en weten andere partijen niet dat ze ook subsidie hadden kunnen krijgen.”
Zeven ton overheidsgeld is verstrekt aan onder meer “maatschappelijke dialoog workshops” en “tentoonstelling verduurzaming industrie”, zonder het parlement vooraf te informeren. Ruim twee ton ging naar een “conferentie die zich erop richt om positieve ontwikkelingen in Nederland te belichten”.
Daarnaast toont het overzicht niet correct vermelde geldstromen van een miljoen euro voor een “platform” voor “onderzoek en kennisverspreiding” rond het afvangen van CO2. Ruim zes ton ging naar een festival op Terschelling.
‘Netwerksubsidies’
Veruit de grootste subsidie ging naar SCAN, een nationaal onderzoeksprogramma dat in kaart brengt waar de ondergrond geschikt is voor het winnen van aardwarmte. Dat programma ontving sinds 2018 zo’n 170 miljoen euro van het ministerie. Daarover werd wel de Tweede Kamer geïnformeerd, maar de Eerste Kamer niet.
Kamerleden reageren met verbazing. “Er lijkt sprake van een breder patroon”, zegt Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA). “Kleine subsidies tellen op tot grote bedragen. Het is zeer onzorgvuldig en slecht voor het maatschappelijk draagvlak als beide Kamers niet goed worden geïnformeerd.”
BBB-Kamerlid Henk Vermeer wil opheldering van de minister en informatie over subsidies in 2025. “Het systeem is op z’n minst niet goed ingericht.” JA21-Kamerlid Annabel Nanninga vreest een old boys network. “Maatwerksubsidies? Ik zie het meer als netwerksubsidies.”
Het ministerie zegt de werkwijze te hebben verbeterd. “De aanscherping van deze processen heeft de hoogste prioriteit”, aldus EZ. Maar de fracties nemen daar geen genoegen mee. Nanninga: “Er bestaat al de wettelijke informatieplicht en er is al een taakomschrijving voor ambtenaren, dus hoe zien die maatregelen er concreet uit?”
