Marjan Minnesma, die met haar stichting Urgenda de eerste succesvolle klimaatrechtszaak tegen een nationale overheid voerde, is overleden. Dat heeft de duurzaamheidsorganisatie waarvan zij medeoprichter en directeur was bekendgemaakt. De 59-jarige Minnesma overleed aan de gevolgen van borstkanker.
“Ze was een inspiratiebron voor de gehele duurzaamheidswereld”, staat in een verklaring van haar organisatie. “Met Marjan verliezen we een ondernemende visionair die met tomeloze energie, visie en passie haar leven succesvol heeft gewijd aan de energietransitie, beter klimaatbeleid en verduurzaming van de landbouw.”
In 2013 stapte Minnesma namens het destijds onbekende Urgenda naar de rechtbank in Den Haag. Ze eiste van de Nederlandse Staat een ambitieuzer klimaatbeleid. Tot veler verrassing won Urgenda de zaak in 2015. Ze schreef daarmee geschiedenis en werd wereldnieuws: de Urgenda-zaak was het startschot voor tientallen rechtszaken wereldwijd waarbij burgers en organisaties meer klimaatactie eisten van landen en bedrijven.
Vorig jaar hoorde Minnesma dat ze niet lang meer te leven had. Ze besloot een interview aan Nieuwsuur te geven, onder de voorwaarde dat het gesprek nog niet zou worden uitgezonden. Over de klimaatzaak zegt ze in het interview: “Toen wij die zaak wonnen, kregen we telefoontjes van over de hele wereld, huilende mensen: ‘Nu heb ik weer hoop en durf ik weer verder te gaan.'”
Beloofd
De zaak draaide om de vraag of de overheid mensenrechten schendt als zij burgers niet genoeg beschermt tegen de gevaren van klimaatverandering. De rechter oordeelde dat de Nederlandse overheid zijn zorgplicht schond en de uitstoot van broeikasgassen met minimaal 25 procent moest reduceren (in 2020).
Er was ook kritiek op het vonnis: ging de rechter hier niet op de stoel van de politiek zitten? Nederland moest vanwege het Urgenda-vonnis voor 2 tot 5 miljard euro extra klimaatmaatregelen nemen. Toch bekrachtigde in 2019 de Hoge Raad het vonnis.
Zelf zei Minnesma over de kritiek in het gesprek met Nieuwsuur: “Het dwingt staten om te gaan doen wat ze hadden beloofd. En nu zijn heel veel politici boos, want ‘we worden gehouden aan wat we hebben beloofd’. Maar mij lijkt dat vrij normaal in een rechtstaat.”
Nieuwsuur interviewde Minnesma in januari 2025, toen ze wist dat ze terminaal ziek was:
In eigen land groeide Minnesma door de rechtszaak uit tot een van de invloedrijkste stemmen op het gebied van klimaatbeleid en energietransitie. Urgenda publiceerde tal van rapporten en adviezen over minder afhankelijkheid van fossiele energie. Minnesma stond drie jaar op rij (2011, 2012 en 2013) op de eerste plaats in de Duurzame 100, een ranglijst van dagblad Trouw.
De grote bekendheid van Urgenda was eigenlijk atypisch. De duurzaamheidsorganisatie was voor de baanbrekende rechtszaak vooral bezig met praktische oplossingen om de overgang van fossiele naar duurzame energie te versnellen. Zo haalde Minnesma in 2010 eigenhandig een eerste partij van 50.000 zonnepanelen uit China naar Nederland. Via een collectieve inkoopactie kochten duizenden huishoudens zonnepanelen.
De actie drukte de prijs voor zonnepanelen en versnelde zo mede de doorbraak van zonnestroom op daken. Minnesma zette los van Urgenda ook een apart bedrijf op dat huizenbezitters hielp met isoleren en de aanschaf van een warmtepomp.
Internationaal voorbeeld
In 2022 ontving Minnesma de internationale Goldman Environmental Prize, ook wel de groene Nobelprijs genoemd. In het rapport schreef de jury: “Met volhardend leiderschap en een strategische, jarenlange inzet bracht Marjan Minnesma burgers, wetenschappers en juristen samen om de Nederlandse staat met succes tot actie te dwingen; haar vasthoudendheid en duidelijke koers maakten van een ogenschijnlijk onhaalbare klimaatdoelstelling een afdwingbare verplichting en een internationaal voorbeeld.”
Anderhalf jaar geleden hoorde Minnesma dat ze ongeneeslijk ziek was. Ze koos ervoor de diagnose niet met de buitenwereld te delen en zoveel mogelijk door te werken, tot begin deze maand.
Minnesma overleed vrijdag in haar woonplaats Noord-Beemster. Urgenda heeft een condoleanceregister geopend.
