Hoogleraar virologie Marion Koopmans en oud-minister voor Medische Zorg Bruno Bruins zijn de eerste getuigen van parlementaire enquêtecommissie Corona. De enquêtecommissie met Kamerleden ondervraagt de twee volgende week vrijdag over het begin van de pandemie.
In totaal zijn er 51 ondervragingen gepland waarvoor 47 mensen worden opgeroepen. Sommigen worden dus twee keer gehoord, maakte voorzitter Daan de Kort bekend op een persconferentie.
Doel van de parlementaire enquête is om de besluitvorming rond het coronabeleid en -maatregelen te onderzoeken. Daarbij wil de Tweede Kamer kijken naar de rol van het kabinet, het parlement en andere betrokken instanties, adviseurs en experts.
’18 miljoen verhalen’
Tijdens de coronacrisis tussen 2020 en 2022 zijn in Nederland tienduizenden mensen overleden. Miljoenen mensen raakten besmet met het virus en maatregelen raakten iedereen. “Corona kent 18 miljoen verhalen”, aldus voorzitter De Kort.
Hij benadrukt dat de commissie vooral lessen wil trekken. “De vraag is niet óf, maar wanneer er weer een pandemie plaatsvindt”, zegt het Kamerlid. “Het is ons doel om beter voorbereid te zijn bij een volgende pandemie.” Ook hoopt hij dat er lessen te leren zijn voor andersoortige crises als sabotage of een watersnood. “Je weet niet wat er op ons af komt.”
Rutte, De Jonge, Grapperhaus
De commissie heeft nog niet de hele lijst met getuigen openbaargemaakt, maar laat wel weten dat in ieder geval de toenmalig premier Mark Rutte en oud-ministers Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en Ferd Grapperhaus (Justitie) zijn opgeroepen. Ook Mona Keijzer is gevraagd. Zij werd ontslagen als staatssecretaris in 2021 omdat zij kritiek uitte op het coronatoegangsbewijs.
Verder heeft oud-directeur van het RIVM en voorzitter van het Outbreak Management Team, Jaap van Dissel een uitnodiging gekregen. Daarnaast zijn oud-Kamerleden Klaas Dijkhoff (VVD) en Fleur Agema (PVV) uitgenodigd, net als criticus van het coronabeleid Maurice de Hond. De complete namenlijst wordt per week bekendgemaakt.
In negen verhoorweken wil de commissies de volgende thema’s aan bod laten komen:
De thema’s
De laatste twee thema’s komen na het zomerreces, vanaf eind augustus, aan bod.
In november 2021 besloot de Tweede Kamer tot dit zware parlementaire middel om te kijken naar ingrijpende besluiten, zoals de lockdowns, de sluiting van scholen, de avondklok, de mondkapjesplicht en het coronatoegangsbewijs.
Coronasteun aan bedrijven, waar vele miljarden euro’s aan zijn uitgegeven door het kabinet, is dus geen onderdeel van het onderzoek. “Je bent beperkt in wat je kan onderzoeken”, zegt De Kort daarover. “Je moet focus aanbrengen.”
Minister Bruins, die volgende week wordt verhoord, maakte in februari 2020 live op tv bekend dat er iemand met corona in Nederland was:
De Onderzoeksraad voor Veiligheid trok eerder harde conclusies over het coronabeleid. Zo oordeelde de raad dat het kabinet niet voorbereid was op een pandemie en dat er volop werd geïmproviseerd.
De commissie, die de afgelopen jaren een aantal keer van samenstelling is gewisseld, bestaat uit voorzitter De Kort (VVD), ondervoorzitter Songül Mutluer (GroenLinks-PvdA), Dion Huidekooper (D66), André Poortman (CDA) en Annelotte Lammers (Groep Markuszower).
Ruim 1 miljoen documenten
De openbare verhoren zijn het sluitstuk van de onderzoeksfase. Commissieleden hebben al tientallen besloten gesprekken gevoerd met betrokkenen, ze hebben werkbezoeken afgelegd en volgens De Kort “meer dan 1 miljoen” documenten bestudeerd.
Voor sommige documenten heeft de commissie “strijd moeten leveren”, zei De Kort vandaag. Er was volgens hem “een verschil van inzicht” met het kabinet over welke stukken “al dan niet gelakt” geleverd konden worden. De Raad van State moest eraan te pas komen en stelde de commissie “grotendeels” in het gelijk.
De Kort zegt tevreden tevreden te zijn met wat de commissie heeft ontvangen. Maar: “Je weet nooit wat je niet weet.”
De verwachting van de commissie is het eindverslag begin 2027 af zal zijn.
Vijftiende enquête sinds WO II
Een parlementaire enquête geldt als het zwaarste middel dat het parlement kan gebruiken om een onderwerp te onderzoeken. Getuigen worden onder ede gehoord, wat betekent dat ze strafbaar zijn als ze niet de waarheid vertellen.
De corona-enquête is de vijftiende parlementaire enquête sinds de Tweede Wereldoorlog. Recente andere voorbeelden zijn onderzoeken naar de toeslagenaffaire, gaswinning in Groningen en de Fyra.
