Binnen de coalitie wordt totaal verschillend gedacht over het oplossen van de grote capaciteitstekorten in gevangenissen. D66 en CDA willen dat het mogelijk wordt veroordeelden een enkelband op te leggen waardoor zij minder gevangenisbedden bezetten.
Maar coalitiepartner VVD is, net als oppositiepartij JA21, van mening dat het onmogelijk moet zijn om mensen die worden veroordeeld voor relatief lichte vergrijpen een taakstraf te geven. Hierdoor neemt het aantal mensen dat een gevangenisstraf moet uitzitten juist toe.
De situatie in gevangenissen is al een aantal jaar problematisch. De cellen zitten voor 99 procent vol en in de komende jaren dreigen nog drieduizend cellen te verdwijnen omdat er geen geld is voor noodzakelijk onderhoud. Sinds een jaar kunnen gevangenen zelfs twee weken eerder vrij worden gelaten omdat er veel te weinig cellen zijn.
In een brandbrief aan toenmalig informateur Rianne Letschert schreef de directeur-generaal van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) eind vorig jaar dat duizenden daders wachten op de uitvoering van hun straf “en dat aantal blijft oplopen”. Als een van de oplossingen stelt hij voor dat het mogelijk wordt de elektronische enkelband als ‘hoofdstraf’ op te leggen.
D66-Kamerlid Joost Sneller vindt dat een goed plan, zeker als ook een rechter zo’n enkelband “gepast” vindt. Ook CDA-Kamerlid Jeltje Straatman hoopt dat deze maatregel het cellentekort kan beteugelen. Tegelijkertijd noemt ze nog een tweede positief effect: een enkelband zou effectiever zijn dan korte celstraffen.
Maar de VVD werkt aan een eigen plan samen met oppositiepartij JA21. Zij willen juist de mogelijkheden voor rechters om een taakstraf op te leggen aan banden leggen. Het gevolg van zo’n uitbreiding van het taakstrafverbod zou zijn dat juist meer daders in een gevangenis moeten worden opgesloten.
Volgens VVD-Kamerlid Ulysse Ellian mogen overvolle gevangenissen nooit een reden zijn om “lichtere straffen” op te leggen. “De enkelband als hoofdstraf is geen straf. De VVD was tegen, is tegen en blijft tegen.”
Geen onderwerp in coalitieakkoord
In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA is niets over dit onderwerp afgesproken. Het staat de coalitiepartijen dus vrij om zelf meerderheden te vinden voor hun eigen plannen. Verantwoordelijk staatssecretaris Claudia van Bruggen laat zich dan ook niet uit over deze discussie. “Dat is aan de Kamer”, zei ze vandaag in een debat over de gevangenisproblemen.
D66 en CDA willen hun plan om “slimmer” te straffen “binnenkort” indienen bij de Tweede Kamer. VVD en JA21 kregen op hun initiatiefwetsvoorstel de nodige kritiek van de Raad van State. Desondanks willen ze hun plan “gewoon doorzetten”.
Voor steun moeten de coalitiepartijen dus op zoek bij de oppositie. CDA en D66 gaan ervan uit dat zij aan het langste eind trekken. Maar de VVD geeft niet op. Ellian: “Ik denk dat het erom spant. Ik snap dat D66 en CDA met hun plan door willen, maar ik ga me er tegen verzetten.”
Straatman (CDA): “We blijven met alle partijen in gesprek voor een meerderheid, dat kan met of zonder de VVD.”
