D66, CDA en VVD willen samen een minderheidskabinet vormen. Dat is de belangrijkste conclusie die de onderhandelaars met informateur Letschert hebben getrokken bij hun gesprekken in De Zwaluwenberg, zo is zojuist bekendgemaakt.
Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft zowel in de Tweede als Eerste Kamer bij lange na geen meerderheid. Bewindslieden kunnen vooraf niet rekenen op steun voor hun plannen en moeten bij elk wetsvoorstel steun zoeken bij een of meer oppositiepartijen.
De drie partijen hebben samen 66 zetels in de Tweede Kamer en dat zijn 10 zetels te weinig. In de Eerste Kamer komen ze zelfs 16 zetels te kort.
Uitzonderlijk
Het is zeer uitzonderlijk dat politieke partijen ervoor kiezen om het vanaf de start van hun coalitie zonder meerderheidssteun te doen. De VVD was er ook zeker geen voorstander van en wilde tot het laatst proberen JA21 erbij te krijgen. Maar dat stuitte om politiek inhoudelijke redenen op verzet van D66.
In tegenstelling tot Denemarken en Zweden kent Nederland geen traditie van minderheidskabinetten. Er zijn wel zulke kabinetten geweest, bijvoorbeeld Rutte I, maar dat kabinet kreeg vanaf het begin gedoogsteun van de PVV.
Vorm
D66, VVD en het CDA onderhandelen al enige weken met elkaar en na een korte onderbreking rondom de feestdagen hoopte informateur Letschert dat deze week een besluit zou vallen over in welke vorm de drie partijen verder zouden gaan. Letschert sprak over een “cruciale week”.
De VVD hoopte op aansluiting van JA21, zo maakte partijleider Yesilgöz keer op keer duidelijk. De partij van Joost Eerdmans heeft negen zetels, waarmee deze coalitie op 75 zetels zou komen. Er hoeft dan maar één zetel gevonden worden bij de oppositie om een meerderheid in de Tweede Kamer te hebben. Verder krijgt het kabinet een duidelijkere centrumrechtse signatuur en dat wilde de VVD graag.
Gebrek
Maar D66 heeft grote bezwaren tegen de toetreding van JA21 tot een kabinet waarvan partijleider Jetten de premier zal worden. Op allerlei onderwerpen verschillen D66 en JA21 behoorlijk van elkaar, zoals bij klimaat, stikstof, asiel en Europese samenwerking. Verder voelt D66 er weinig voor als progressief-liberale partij in een kabinet met twee rechtse partijen te zitten.
Jetten zei donderdag bij aankomst op landgoed De Zwaluwenberg dat Nederland een kabinet nodig heeft dat “breed” kan samenwerken, ook met veel maatschappelijke organisaties. “We moeten bereid zijn om met links én rechts samen te werken”, aldus Jetten. “Het kabinet zal altijd de hand moeten willen reiken.” En gezien de oplopende internationale spanningen is zo’n kabinet nog noodzakelijker, zo maakte hij duidelijk.
Het standpunt van het CDA bleef nog onduidelijk. CDA-leider Bontenbal zei bij de herstart van de besprekingen deze week dat hij al wel een keuze had gemaakt, maar dat nog niet aan de pers wilde vertellen.
De komende tijd gaan de onderhandelingen gaan verder over de inhoudelijke dossiers. Volgens demissionair minister van Financiën Heinen zijn de partijen al een heel eind, en moet er voor de plannen veel geld gereserveerd worden.
