De politieke steun voor een wetsvoorstel om ondermijnende organisaties te verbieden, brokkelt snel af. GroenLinks-PvdA wilde eerder nog dat de minister van Justitie en Veiligheid dit machtsmiddel zou krijgen, maar komt daar nu van terug.
Het plan is vooral bedoeld om criminele motorbendes aan banden te leggen, maar Kamerlid Songül Mutluer vreest dat de wet “breder” ingezet zal worden. “Kijk alleen al naar de afgelopen tijd, toen een minister om politieke redenen lintjes weigerde. Laat staan dat een minister straks organisaties kan verbieden.”
Vijf jaar geleden was de PvdA nog een van de indieners van het wetsvoorstel. Maar de combinatie GroenLinks-PvdA spreekt zich er nu tegen uit. De partijencombinatie zegt dat het politieke klimaat is veranderd en vreest dat een minister zo’n bevoegdheid met politieke motieven kan misbruiken.
De ChristenUnie, mede-initiatiefnemer van de wet, heeft een andere reden om het plan niet meer te verdedigen: criminele motorbendes worden inmiddels effectief aangepakt door de rechter, zegt fractieleider in de Tweede Kamer Mirjam Bikker. “We hadden een aantal jaren geleden echt grote problemen met motorbendes, maar in de tussentijd is de minister zelf met andere wetgeving gekomen. En ik moet eerlijk zijn, die wetgeving lijkt te werken.”
Maar ook voor de ChristenUnie weegt mee dat deze wet bevoegdheden geeft aan een minister om op te treden tegen organisaties waar het wetsvoorstel niet voor bedoeld is.
Kritiek juristen
Het voorstel kreeg de afgelopen jaren al kritiek van juristen omdat het te verregaande macht aan de staat zou geven. Op dit moment mag alleen een rechter organisaties verbieden.
Joep Koornstra, docent staats- en bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, plaatste in 2018 al vraagtekens bij de reikwijdte van de wet. En ook nu nog waarschuwt hij dat de minister met deze wet te veel ruimte krijgt om zelf te bepalen welke organisaties potentieel ontwrichtend zijn. “Hoewel er waarborgen in het wetsvoorstel zijn toegevoegd, bestaat de kans dat een verbod politiek wordt. Bij zo’n zwaar instrument dat ingrijpt op grondrechten, moet je dat voorkomen.”
Gevolgen voor Greenpeace, XR en FDF?
Hoewel politieke partijen, religieuze organisaties en vakbonden zijn uitgezonderd van de wet, kunnen verder alle overige maatschappelijke organisaties erdoor geraakt worden. Organisaties als Greenpeace, Extinction Rebellion of Farmers Defence Force.
“Dat is niet slechts een theoretische mogelijkheid”, waarschuwt Koornstra. “Sommige van die organisaties demonstreren in een vorm waarbij ze de grenzen van de wet opzoeken, soms zelfs overschrijden. Denk aan blokkades op snelwegen. Of die overschrijdingen voldoende ernstig zijn om een verbod te rechtvaardigen, lijkt mij vooralsnog niet. Maar het oordeel daarover ligt in dit voorstel in eerste instantie bij de minister. Daarin zit de angel.”
Minister David van Weel van Justitie benadrukt dat de wet alleen toeziet op criminele motorbendes “en organisaties die daarmee vergelijkbaar zijn”. Hij geeft aan dat de initiatiefwet heel strenge criteria heeft om een organisatie te kunnen verbieden.
Mocht de wet toch worden aangenomen, en organisaties worden daadwerkelijk verboden door de minister, dan kunnen zij naar de rechter stappen. Dat betekent dan wel dat zij, tot aan de rechterlijke uitspraak, hun activiteiten moeten staken.
Sleutelrol voor BBB
In mei debatteert de Eerste Kamer over het wetsvoorstel. Het plan kan daar nog steeds een meerderheid krijgen. Als de drie andere indieners CDA, VVD en SGP het voorstel blijven verdedigen, dan heeft BBB de beslissende stem.
