Hoewel Forum voor Democratie met Lidewij de Vos een nieuw uithangbord heeft, zit partijoprichter Thierry Baudet achter de schermen nog altijd aan de knoppen. Als partijvoorzitter heeft Baudet het laatste woord over wie er op de lijsten voor de gemeenteraden staan. “Ik had niks te zeggen”, klaagt een opgestapt FVD-raadslid.
Op 18 maart doet FVD in 104 gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Ruim twee keer zoveel als bij de vorige verkiezingen. Begin dit jaar stopte Baudet tijdelijk als Tweede Kamerlid om de lokale verkiezingen “in goede banen te leiden” en alle nieuwe fracties “stabiel in het zadel te helpen”.
Vorige maand meldde de Volkskrant dat een deel van de nieuwe kandidaat-raadsleden actief was bij extreemrechtse organisaties. Ook zijn meerdere jonge FVD’ers verkiesbaar die racistische en antisemitische appberichten verstuurden.
“De partijtop zet vol in op de JFVD: de jongerenorganisatie is een kweekvijver van nieuw talent, van loyalisten”, zegt Léonie de Jonge, hoogleraar rechtsextremisme-onderzoek aan de Universiteit van Tübingen. “Dat zie je terug in de Kamer, maar ook aan de mensen op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen.”
Van de 104 lokale lijsttrekkers zijn er 47 jonger dan 35 jaar. De jongste lijsttrekker zit in Delft (Samuel van Rij, 18 jaar). De lijsttrekkers in Rotterdam (Daan Hamhuis, 24 jaar) en in het Friese Koggenland (Pelle Koopman, 23 jaar) zitten in het bestuur van de jongerenorganisatie van FVD.
‘Niks te zeggen’
Baudet droeg afgelopen zomer het partijleiderschap over aan De Vos, maar is nog wel voorzitter van het partijbestuur. In die rol heeft hij nog altijd veel invloed op het reilen en zeilen binnen de partij, zowel landelijk als lokaal. Het bestuur bepaalt ook de samenstelling van de lokale kandidatenlijsten. De meeste landelijke partijen laten dat over aan hun lokale besturen.
“Ik had er niks over te zeggen”, zegt Ruby Pichel, raadslid uit Dordrecht. Zij stapte eind vorig jaar uit FVD. “Het landelijk bestuur doet de selectie en komt met een voorstel. Daar is de fractievoorzitter die op dat moment in de raad zit niet bij betrokken.”
Volgens Carla Hoetink, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP), is Forum voor Democratie “niet zo democratisch als de naam suggereert”. “Als je als leden wil dat het partijbestuur een ander besluit neemt, moet je daarvoor een twee derde meerderheid zien te krijgen tijdens een ledenvergadering”, legt Hoetink uit. Twee derde van het totaalaantal FVD-leden moet fysiek bij die vergadering aanwezig zijn. “Bij 70.000 leden heb je de Kuip of de Arena nodig om een besluit van het partijbestuur te veranderen.”
Boycot
In meerdere gemeenten hebben andere partijen besloten FVD te boycotten vanwege de omstreden kandidaten. Bijvoorbeeld in Den Haag, waar de nummer 3 op de FVD-lijst aanslagplegers Anders Breivik en Brenton Tarrant “het goddelijke duo” noemde. Breivik vermoordde tientallen linkse jongeren in Noorwegen en Tarrant pleegde een aanslag op moskeegangers in Nieuw-Zeeland.
Volgens de huidige FVD-fractievoorzitter in Den Haag is die uitspraak “in een privé-app” gedaan. “In een humoristische context kun je dingen zeggen die je niet meent”, zegt Massimo Etalle tegen Nieuwsuur. De fractievoorzitter neemt geen afstand van de uitlating.
Eerder deed FVD-partijleider De Vos dat ook niet. Volgens haar is het “onderdeel van de normale volwassenwording van veel jongeren om radicale standpunten uit te proberen en te bediscussiëren”, zo zei ze in een videoboodschap.
‘FVD zal ophef zijn’
“Ik denk dat ze vooral aanwezig willen zijn, publiciteit genereren”, zegt DNPP-directeur Hoetink over de omstreden kandidaat-raadsleden. “Wij hebben het er nu ook over. Raadsleden trekken straks de aandacht. Dat doel is belangrijker dan lokale gemeenschappen vooruithelpen.” Dat sluit aan bij een uitspraak die Baudet deed in 2021: “FVD zal ophef zijn of zal niet zijn.”
Volgens hoogleraar De Jonge is FVD onder De Vos geen nieuwe weg ingeslagen. “Met haar komst hebben ze het imago van FVD veranderd, maar de inhoud is hetzelfde. Baudet trekt nog altijd aan de touwtjes. En er is nog altijd ruimte voor het extreemrechtse gedachtengoed.”
Politiek duider Arjan Noorlander:
“In de peilingen groeit FVD de afgelopen maanden flink door, maar dat heeft plek van de partij in de politiek amper veranderd. FVD staat in Den Haag en in gemeenten nog steeds grotendeel buitenspel. Maar FVD houdt die afstand tot andere partijen zelf ook; de leden zijn erg op zichzelf en de eigen partij gericht.
Het is dus ook de vraag wat de verkozen gemeenteraadsleden uiteindelijk in al die gemeenteraden precies gaan doen. De uitstraling van de partij is de afgelopen maanden vernieuwd, maar eigenlijk is de partij verder grotendeels hetzelfde gebleven.”
