Na weken van dreigende taal van de Amerikaanse president Donald Trump lijkt de maat voor de Europese Unie vol. De 27 lidstaten wierpen gisteren een maatregelenpakket van 93 miljard euro op, nadat Trump dit weekend importheffingen had aangekondigd voor acht Europese landen die meedoen aan een Groenland-missie.
Of het genoeg zal zijn om Trump op zijn schreden te doen terugkeren, is de vraag. Maar volgens analisten is het niet de enige troef die de EU in handen heeft.
“Alle landen beseffen: er moet nu een harde lijn worden getrokken”, zegt geopolitiek analist Haroon Sheikh, verbonden aan de Vrije Universiteit. “Als een bondgenoot dreigt grondgebied af te nemen van een Europees land, dan kunnen we niet anders.”
Hij noemt het EU-pakket een “goed eerste signaal”. De maatregelen betreffen importheffingen op Amerikaanse producten zoals spijkerbroeken, motoren en vliegtuigen. Deze producten worden voornamelijk gemaakt in delen van de VS waar veel Trump-stemmers wonen. “Dit pakket is dus gericht op de achterban van Trump”, zegt ABN-econoom Rogier Quaedvlieg. “De EU denkt hiermee significante economische schade aan te kunnen richten.”
Trump zegt dat zijn importheffing van 10 procent voor de acht landen, waaronder Nederland, op 1 februari zal ingaan. Als hij dit plan niet intrekt, zullen ook de Europese tegenheffingen ingaan.
EU-correspondent Kysia Hekster:
“De EU-lidstaten hopen dat het niet zover hoeft te komen en dat ze Trump nog op andere gedachten kunnen brengen. De komende week is alles gericht op de diplomatie: te beginnen in Davos, op de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum. Trump en veel Europese leiders zullen daar aanwezig zijn. Maar je merkt wel dat de tijd van voorzichtigheid, waarbij de Europeanen Trump vooral wilden tegemoetkomen, voorbij is. Het is nu tijd voor hardere actie.”
De EU heeft deze lijst met importheffingen vorig jaar al opgesteld nadat Trump een wereldwijde handelsoorlog had ontketend. Toen de VS en de EU in juli een akkoord sloten, werden de maatregelen weer ingetrokken. Tot gisteren. In een spoedvergadering haalden de 27 EU-lidstaten de lijst met miljardenheffingen weer van stal.
‘Handelsbazooka’
Maar de EU heeft nog een andere troef achter de hand: het zogenoemde antidwanginstrument. Dit instrument, dat in de Brusselse wandelgangen ook wel de ‘handelsbazooka’ wordt genoemd, stelt de EU onder meer in staat om Amerikaanse bedrijven de toegang tot de Europese interne markt te ontzeggen.
“Dit instrument ligt al een paar jaar klaar, eigenlijk met de hoop het nooit te hoeven inzetten”, zegt econoom Quaedvlieg. “De dreiging alleen zou genoeg moeten zijn om te zorgen dat Amerika of een ander land niets doet.”
De Franse president Emmanuel Macron heeft het afgelopen jaar meermaals opgeroepen tot het inzetten van dit instrument. “Maar de kans lijkt nu een stuk reëler dat het daadwerkelijk gaat gebeuren.”
Grenzen
Toch balanceert de EU ook nu op een dun koord, zegt analist Sheikh, die ook als wetenschapper bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) de overheid adviseert. “Trump spreekt de taal van macht, dus om hem van gedachten te doen veranderen, is het nodig om die taal te spreken. Maar daar zitten ook grenzen aan.”
Sheikh wijst erop dat aanwezigen op het World Economic Forum komende week ook over Oekraïne zullen spreken. “Als dit conflict met de EU hoog oploopt en Trump bijvoorbeeld de suggestie wekt dat hij niets zal doen als Rusland Europa aanvalt, zou dat voor Europa een gitzwart scenario zijn. Dat moet koste wat kost worden voorkomen.”
Sheikh vindt het desondanks een goede zaak dat de EU alle opties op tafel legt, “inclusief de handelsbazooka”. “De Europese markt is het grootste instrument dat we hebben, dus we moeten bereid zijn die stappen binnen het antidwanginstrument ook te nemen.”
Inspelen op prestige
Waar de Europeanen volgens Sheikh bovendien op kunnen inspelen, is Trumps hang naar prestige. Op zijn platform Truth Social zei de president deze week nog dat de VS al 150 jaar probeert om Groenland te verkrijgen. “Veel presidenten hebben het geprobeerd, maar Denemarken heeft altijd geweigerd”, aldus Trump.
Sheikh: “Trump wil de geschiedenisboeken ingaan als de president die het wel is gelukt. De EU kan hierop inzetten door tegen hem te zeggen: je zal worden herinnerd als de president die het einde van het Westen heeft betekend, de NAVO uiteen heeft doen vallen en Poetin een vrijbrief heeft gegeven om te doen wat die wil. Daar is Trump gevoelig voor.”
