Het is de immens populaire Franse econoom Gabriel Zucman (39) een doorn in het oog: de explosieve groei van de rijkdom van miljardairs. Hij waarschuwt voor het gevaar van ongelijkheid en pleit voor een belasting van 2 procent op vermogens boven de 100 miljoen euro. Zucman lichtte zijn idee vandaag toe aan een handvol Tweede Kamerleden.
Die vermogens boven de 100 miljoen euro groeien wereldwijd jaarlijks met gemiddeld 6 procent. “Extreem rijke mensen ontduiken inkomstenbelasting via holdings en andere sluiproutes waardoor ze op papier geen inkomen hebben. Dat probleem moeten we oplossen”, zegt hoogleraar Zucman. “Extreme rijkdom moet gepaard gaan met een minimale belastingafdracht.”
En dan niet als inkomstenbelasting, maar als vermogensbelasting, zegt de econoom. “Echt geen radicaal idee. Belasting als percentage van het inkomen is makkelijk te manipuleren. Daarom moeten ze een percentage van hun vermogen en bezit gaan betalen.”
Vanmiddag sprak Zucman in de Tweede Kamer met leden van de commissie Financiën. Zij stelden de econoom vragen over de uitvoerbaarheid van zijn idee. “Het klinkt logisch om dit in te voeren, waarom gebeurt het nog niet?” vroeg D66-Kamerlid Henk-Jan Oosterhuis. Zucman antwoordde dat het een nieuw idee is, “waar veel landen nog aan moeten wennen”.
Held
Zucman komt uit de school van Thomas Piketty, de econoom die bekend werd door zijn baanbrekende studie naar ongelijkheid. Zucman werkt aan universiteiten in de VS en Frankrijk. Voor veel Fransen is hij een held en geniet hij een popsterstatus. Tijdens demonstraties vorig jaar in Parijs scandeerden mensen: “Wij willen Zucman”.
De allerrijksten betalen nu in verhouding slechts de helft van de belasting die de rest van de bevolking betaalt, zegt Zucman. Dat zorgt voor “een sneeuwbaleffect van rijkdom”, zoals hij het noemt. “Gewone burgers kunnen pas sparen en hun vermogen vergroten nadat ze belasting hebben betaald. De superrijken kunnen honderd procent van hun inkomen sparen.”
Macht en invloed
De Nederlandse econoom Bas Jacobs bevestigt dat superrijken nu veel minder loonbelasting betalen. Maar hij vindt Zucmans idee alleen haalbaar als landen internationaal samenwerken. “Een belasting voor de superrijken is ingewikkeld omdat ze zo mobiel zijn internationaal. We hebben uitwisseling van vermogensgegevens nodig”, zegt Jacobs. “Het is een terecht idee dat ook de sterkste schouders lasten dragen.”
Extreme rijkdom gaat volgens Zucman ook gepaard met extreme macht. “De macht om ideologie en democratische processen te beïnvloeden.” Dat is steeds duidelijker zichtbaar, zegt hij.
Zo is in Frankrijk 80 procent van de particuliere pers in handen van miljardairs, zegt hij. “De particuliere televisiestations en vrijwel alle particuliere kranten.” Toen het Lagerhuis van het Franse parlement vorig jaar voor het idee van de ‘Zucman-taks’ stemde, leidde dat tot verontwaardigde reacties van die Franse miljardairs. “Ze zetten al hun kranten en media in en kwamen met doemscenario’s. Daarop is het voorstel geblokkeerd door de Senaat.”
Belastingvlucht
Zucmans onderzoeksteam keek ook naar Nederland en concludeert dat de belasting die miljardairs en de rijkste Nederlanders betalen, neerkomt op 17 procent van hun inkomen. “Voor de gemiddelde Nederlander geldt 40 tot 45 procent.”
Dat komt omdat de superrijken volgens de econoom vrijwel geen inkomstenbelasting betalen. “Ze betalen vennootschapsbelasting via hun bedrijven. Maar hun inkomstenbelasting is zeer laag en daarmee ook hun bijdrage aan de nationale solidariteit.”
Niemand wordt zomaar miljardair, dat kan alleen met de voorzieningen in een samenleving, zegt de hoogleraar. Daarom adviseert hij de Kamer ook iets te doen aan de belastingvlucht; vermogenden die om fiscale redenen naar het buitenland gaan.
Hij vindt dat mensen die in Nederland zeer rijk zijn geworden en naar een belastingparadijs verhuizen, nog steeds belasting moeten betalen in Nederland. Minimaal 2 procent. “Bijvoorbeeld voor een periode van tien, vijftien jaar.”
Activisme
De Franse miljardairs zijn zeer ongelukkig met Zucman en verwijten hem extreemlinks activisme. Volgens econoom Jacobs is de Fransman zeker een activist. Zelf houdt Jacobs als econoom zijn politieke opvattingen over rechtvaardigheid liever voor zich. “Er kan verwarring ontstaan, of je uitspraken het gevolg zijn van wetenschappelijk onderzoek of je politieke overtuiging.”
Toch denkt hij dat Zucman zijn missie niet zal stoppen. “Hij zal de superrijken tot aan de poorten van de hel op de hielen zitten.”
Zucman zegt over zijn vermeende activisme: “Wetenschappelijke kennis is er niet voor de ivoren toren, maar moet het democratische debat voeden. Het is onze taak om problemen aan te kaarten. Dan is het aan burgers om via de stembus te beslissen.”
